Ağrı’da köy yolu meselesi yeni bir mesele değildir. Bu şehrin hafızasında köy yolu, içme suyu, karla mücadele, stabilize, asfalt ve ulaşım kelimeleri her dönem kendine yer bulmuştur. Çünkü Ağrı’da köy, merkeze yakın bir yerleşim birimi olmaktan çok daha fazlasıdır. Kimi zaman dağın yamacındadır, kimi zaman kışın aylarca zor ulaşılan bir noktadadır, kimi zaman tarımın, hayvancılığın, okul servisinin, sağlık hizmetinin ve sosyal hayatın bütün yükünü taşıyan bir ana hattın üzerindedir.
Bu nedenle Ağrı’da kırsal altyapı konuşulurken mesele yalnızca “kaç kilometre yol yapıldı” sorusuyla sınırlı kalamaz. O yolun kime hizmet ettiği, hangi köyü hangi ilçeye bağladığı, kışın açık kalıp kalmadığı, öğrenciyi okula, hastayı hastaneye, çiftçiyi pazara ulaştırıp ulaştırmadığı da önemlidir.
Ağrı’nın köylerinde geçmişten bugüne uzanan temel sorunlar bellidir. Yol, su, kanalizasyon, bakım-onarım, menfez, grup köy yolları, mezra bağlantıları ve kış şartlarına dayanıklı ulaşım. Bu başlıklar dün de vardı, bugün de var. Fark şu: Bugün elde daha güçlü kaynaklar, daha teknik bir uygulama kapasitesi ve kırsal altyapıyı programlı biçimde destekleyen KÖYDES gibi bir mekanizma bulunuyor.
2005 yılında başlayan KÖYDES, Türkiye’de köylerin altyapısına dönük en önemli kamu programlarından biri oldu. Büyükşehir olmayan illerde köy yolları, içme suyu, atık su ve küçük sulama gibi temel alanlara kaynak aktaran bu proje, Ağrı gibi kırsal yerleşim ağı geniş olan iller için hayati bir işlev gördü. 2002 öncesinde köy yolları daha çok Köy Hizmetleri, yerel imkânlar ve dönemsel kaynaklarla yürürken, 2005 sonrası süreçte KÖYDES düzenli, izlenebilir ve programlı bir kaynak yapısı oluşturdu.
Bugün Vali Önder Bozkurt’un önündeki mesele, bu tarihsel birikimi yeni dönemin bütçesiyle birleştirmektir.
GEÇMİŞİN EMEĞİ, BUGÜNÜN FIRSATI
Ağrı’da köy yolları konusunda geçmişte önemli çalışmalar yapıldı. 2011-2014 döneminde yüzlerce kilometrelik BSK asfalt çalışması yatırım listelerine girdi. 2017 yılına gelindiğinde İl Özel İdaresi’nin sorumluluğundaki yol ağının önemli bir bölümü sıcak asfaltla buluşmuştu. 2018’de dönemin Valisi Süleyman Elban’ın “köy yollarını şehir yolları standardına getirme” hedefi, Ağrı kırsalında hizmet çıtasının yükseltilmesi gerektiğini ortaya koyan güçlü bir irade beyanıydı.
2022 yılında açıklanan rakamlar ise bu sürecin devam ettiğini gösterdi. İl Özel İdaresi’nin 3 bin 285 kilometrelik yol ağının 1.156 kilometresinin sıcak asfalta kavuşturulması, Ağrı için dikkate değer bir aşamaydı. Bu rakamların arkasında valiler, milletvekilleri, il başkanları, kaymakamlar, il genel meclisi üyeleri, İl Özel İdaresi yöneticileri, mühendisler, şantiye ekipleri ve sahada çalışan işçilerin emeği vardı.
O yüzden bugünü değerlendirirken geçmişi silmek doğru değildir. Ağrı’nın köy yollarında oluşan her kilometrelik kazanım, bir önceki dönemin üzerine eklenerek bugüne geldi. Bir vali temel attı, başka biri devam ettirdi. Bir milletvekili kaynak takibi yaptı, başka biri projeyi Ankara’da gündemde tuttu. Bir kaymakam grup köy yolunu önceliklendirdi, İl Özel İdaresi ekibi sahada işi tamamladı. Kırsal hizmet böyle yürür. Bir günde başlamaz, bir dönemde bitmez.
Fakat her dönem kendi sınavını verir.
Bugünün sınavı da açıktır: 2026 yılı için Ağrı’ya ayrılan 392 milyon 9 bin 894 TL’lik KÖYDES ödeneği köylerde gerçek, kalıcı ve hissedilir hizmete dönüşecek mi?
VALİ BOZKURT’UN KÖY GEZİLERİ NEDEN ÖNEMLİ?
Vali Önder Bozkurt’un köylere yaptığı ziyaretler bu sorunun cevabı açısından önemlidir. Çünkü köyü görmeden köyü planlamak eksik kalır. Masa başında bir yol kilometre olarak görünür. Sahada ise o yolun rampası, çamuru, virajı, kar tutan bölgesi, okul servisini zorlayan noktası, ambulansın kışın geçemediği kesimi vardır.
Bir köyde su sorunu dosyada “hat yenileme” diye yer alır. Köyde ise kadınların, yaşlıların, çocukların, hayvancılıkla uğraşan ailelerin gündelik hayatına doğrudan temas eder. Bir menfez projesi teknik evrakta küçük bir iş gibi durur. Sahada ise yağmurda kapanan yolu, taşan dereyi, mahsur kalan vatandaşı ifade eder.
Bu yüzden Vali Bozkurt’un önce köyleri gezmesi, sonra KÖYDES bütçesini planlama sürecine geçmesi doğru bir yönetim sıralamasıdır. Önce görmek, sonra dinlemek, ardından planlamak. Kamu yönetiminde sahaya dayanmayan hiçbir karar tam isabetli olmaz.
Ağrı Valiliği’nde vali yardımcısı, kaymakamlar ve İl Özel İdaresi Genel Sekreterinin katılımıyla yapılan KÖYDES toplantısı da bu açıdan sıradan bir toplantı değildir. Bu toplantının arkasında köylerden gelen talepler, muhtarların beklentileri, kaymakamlıkların öncelikleri, İl Özel İdaresi’nin teknik kapasitesi ve yaklaşan çalışma sezonunun baskısı vardır.
Ağrı’nın çalışma sezonu kısadır. Kış erken gelir. Yüksek rakımlı köylerde asfalt, stabilize, menfez, içme suyu ve kanalizasyon işi için zaman sınırlıdır. İhale gecikirse mevsim kaçar. Malzeme gecikirse iş yarım kalır. Planlama zayıf olursa kaynak dağılır. Bu nedenle 392 milyon liralık ödeneğin asıl başarısı, kaç kaleme bölündüğünde değil, hangi işlerin zamanında bitirildiğinde görülecektir.
2002 SONRASI KÖYLERDE DEĞİŞEN HİZMET DİLİ
2002 sonrası Türkiye’de köylere yönelik hizmet anlayışında önemli bir değişim yaşandı. KÖYDES bu değişimin en somut araçlarından biri oldu. Köy yolları, içme suyu, atık su ve kırsal altyapı daha programlı, daha izlenebilir ve daha kaynak odaklı bir yapıya kavuştu. Ağrı gibi zor coğrafyalarda bu dönüşümün etkisi daha net hissedildi.
Geçmiş yıllarda bir köy yolunun stabilize olması bile önemli bir hizmet olarak görülürken, bugün vatandaş sıcak asfalt, kilitli parke, daha güçlü içme suyu hattı, daha düzenli bakım-onarım ve daha hızlı karla mücadele bekliyor. Bu beklenti artışı aslında devlet hizmetinin ulaştığı seviyeyi de gösteriyor. Hizmet geldikçe talep büyür. Talep büyüdükçe kalite beklentisi yükselir.
Ağrı’da 2011-2014 dönemindeki BSK asfalt hamleleri, 2017’de sıcak asfalt ağının belirli bir seviyeye ulaşması, 2018’de köy yollarının şehir standardına çıkarılması hedefi, 2022’de bin kilometreyi aşan sıcak asfalt yol ağı ve bugün konuşulan 392 milyon liralık KÖYDES ödeneği aynı zincirin halkalarıdır.
Bu zincirde herkesin emeği vardır. Geçmiş valilerin, milletvekillerinin, il başkanlarının, il genel meclislerinin, kaymakamların ve İl Özel İdaresi ekiplerinin katkısı görmezden gelinemez. Fakat bugün yeni bir eşik vardır. Çünkü bütçe büyümüş, beklenti artmış, köylerin ihtiyaçları daha net hale gelmiştir.
Artık mesele “yol yapıldı” demekle bitmiyor. Yolun standardı, kalıcılığı, bağlantı değeri ve köy yaşamına etkisi de konuşuluyor.
ŞİMDİ İCRAAT ZAMANI
2025 yılında 309 milyon 844 bin 425 TL olan KÖYDES ödeneğinin 2026 yılında 392 milyon 9 bin 894 TL’ye yükselmesi Ağrı için güçlü bir imkândır. Aradaki 82 milyon liralık artış, yaklaşık yüzde 26,5’lik yükseliş anlamına geliyor. Bu rakam, kâğıt üzerinde etkileyici duruyor. Ama köyde yaşayan vatandaş için önemli olan rakamın büyüklüğü değil, evinin önüne, köy yoluna, içme suyuna, kanalizasyonuna ve günlük hayatına yansıyan hizmettir.
Vali Bozkurt’un önünde şimdi üç temel görev var.
Birincisi adil önceliklendirme. Her köyün talebi kıymetlidir fakat her talep aynı aciliyette değildir. İçme suyu olmayan ya da suyu yetersiz olan köy ile bakım isteyen bir yol aynı sıraya konulamaz. Kışın kapanan grup yolu ile düşük yoğunluklu tali yol aynı biçimde değerlendirilemez. Kaynak dağıtımı, ihtiyaç ve aciliyet dengesine göre yapılmalıdır.
İkincisi güçlü takip. Ağrı’da işler kâğıt üzerinde değil sahada biter. İhale, şantiye, malzeme, ekipman, işçilik, denetim ve teslim süreci sıkı takip edilmezse en iyi bütçe bile gecikir. Vali Bozkurt’un köy gezileri bu takip kültürünün başlangıcı olabilir. Bu ziyaretler sezon boyunca devam etmeli, iş yapılan köyler tekrar görülmeli, yarım kalan işlerin hesabı sorulmalıdır.
Üçüncüsü kalıcı kalite. Bir yıl sonra yeniden bozulacak, yeniden para isteyecek, kışa dayanmayan, su hattını bozan, yol standardını düşüren işler Ağrı’ya zaman kaybettirir. KÖYDES bütçesi kalıcı işler için kullanılmalıdır. Grup köy yolları, nüfus yoğunluğu, tarım ve hayvancılık bağlantıları, okul-servis güzergâhları, sağlık erişimi ve kış şartları birlikte düşünülmelidir.
Ağrı köyleri artık yalnız hizmet beklemiyor; nitelikli, zamanında ve kalıcı hizmet bekliyor.
KÖYLERDE HİZMET DEVLETİN GÜVEN YOLUDUR
Kırsalda yapılan her hizmet, devletle vatandaş arasındaki bağı güçlendirir. Bir köyün yolu yapıldığında yalnızca asfalt dökülmüş olmaz. Vatandaş “devlet beni gördü” der. İçme suyu sorunu çözüldüğünde yalnızca bir hat yenilenmiş olmaz. Köyde hayat kolaylaşır. Kışın kapanan yol açıldığında yalnızca ulaşım sağlanmaz. Devlete güven artar.
Ağrı’da KÖYDES bütçesini bu gözle okumak gerekir. 392 milyon liralık kaynak, doğru planlanırsa köylerde yeni bir hizmet döneminin kapısını açabilir. Yanlış kullanılırsa, büyük bir fırsat sıradan harcama listesine dönüşür.
Vali Önder Bozkurt önce köyleri gezdi. Köylerin yolunu, suyunu, talebini, beklentisini sahada gördü. Ardından Ağrı’ya rekor sayılabilecek KÖYDES bütçesi geldi. Şimdi artık söz icraatta.
Geçmişte yapılan hizmetlerin üzerine yeni bir halka ekleme zamanı geldi. Bu halka güçlü olursa, Ağrı’nın köyleri yalnız bu yılın bütçesini değil, gelecek yılların hizmet standardını da kazanmış olur.
Ağrı’da köyler için şimdi en doğru cümle şudur:
Bütçe geldi, saha görüldü, ihtiyaç biliniyor. Şimdi icraat zamanı.